Para arzındaki büyümenin, ABD’deki enflasyonu tahmin etme konusunda her zaman güvenilir bir gösterge olmadığı ortaya çıktı.
Friedman’ın Tezi ve Para Arzı
Ünlü iktisatçı Milton Friedman’ın “enflasyon her zaman ve her yerde bir para olayıdır” sözü, para arzındaki büyümenin enflasyon üzerinde etkili olabileceğini öne sürüyor. Ancak, yapılan analizler, para arzı ve enflasyonun genellikle birlikte hareket ettiğini, bunun da yalnızca yüksek enflasyon dönemlerinde geçerli olduğunu gösteriyor.
Para arzındaki büyüme oranı, ekonomik çıktının büyüme oranından fazla olduğunda, enflasyonun yükselmesi bekleniyor. Ancak, bu ilişki her zaman geçerli değil; düşük enflasyon dönemlerinde para büyümesi ile enflasyon arasındaki bağ zayıflıyor.
Veri Analizi ve Sonuçlar
2020 yılının başlarında para arzındaki hızlı artışla birlikte enflasyonun da yükselmeye başladığı gözlemlendi. 2020’nin ortalarında para arzındaki artış %93’e kadar ulaştı ve bu durum, 2022’nin ortalarında %7’nin üzerinde enflasyon ile sonuçlandı. Ancak, 1990’lardan bu yana enflasyonun Federal Rezerv’in %2’lik hedefinin üzerine çıkması nadir bir durum oldu.
Bu bağlamda, ekonomistlerin para arzını gelecekteki enflasyon hareketleri için önemli bir gösterge olarak değerlendirmediği görülüyor. Örneğin, Jon Faust ve Jonathan H. Wright’ın 2013 tarihli “Handbook of Economic Forecasting” adlı eserinde para büyümesi üzerine hiç referans verilmemesi dikkat çekiyor.
Para Hızı ve Enflasyon
Para arzı ile enflasyon ilişkisini anlamak için para hızının da göz önünde bulundurulması gerekiyor. Friedman’ın görüşleri, para teorisi ile bağlantılı olup, para arzının (M) para hızının (V) çarpımıyla nominal geliri (P x Y) eşitler. Bu ilişki, zaman içinde değişen enflasyon ile paralel bir biçimde değerlendirilmeli.
Para hızındaki değişimlerin para arzı üzerindeki etkisi, enflasyonun tahmin edilmesinde önemli bir etken. Eğer para hızı düşerse, fazla para arzının enflasyon üzerindeki etkisi yok olabilir. Örneğin, 2008-2009 finansal krizinde para arzı artarken, para hızı büyük bir düşüş yaşadı ve bu da enflasyonu etkiledi.
Sonuç ve Değerlendirme
Sonuç olarak, para arzındaki büyümenin, günlük enflasyon tahminleri için güvenilir bir gösterge olmadığı görülüyor. Ancak, ekstrem enflasyon dönemlerinde önemli bir uyarı işareti olabiliyor. Para arzı, uzun süreli düşük enflasyon dönemlerinde yükselse de, yalnızca belirli durumlarda enflasyon ile ilişki kurabiliyor.
Bu nedenle, para arzı büyümesi, tarihi aralıklarından önemli ölçüde saptığında, enflasyon konusunda erken uyarı işareti olarak değerlendirilebilir.
